Trẻ ngủ bao nhiêu thì đủ?

Nhân chuyện các mẹ có con nhỏ dưới 2 tuổi luôn quan tâm đến giấc ngủ của trẻ, mẹ CV viêt một vài dòng về chuyện này.

Trẻ con rất cần được ngủ đầy đủ, vì chúng lớn lên trogn giấc ngủ. Nhiều mẹ quan tâm đến chuyện ép cho con ăn được bao nhiêu sữa mỗi ngày, loại sữa nào tốt cho con, đó là tốt, nhưng một yếu tố rất quan trọng để trẻ tăng chiều cao chính là ngủ tốt. Với trẻ đang ở độ tuổi đi học, giấc ngủ đầy đủ giúp trẻ tập trugn hơn ở lớp.

Vậy trẻ cần bao nhiêu giờ một ngày để ngủ?

Với trẻ dưới hai tuổi, cần tối thiểu 14-15 tiếng (bao gồm từ 1-2 giấc ngủ ngắn trong ngày).
Với trẻ 2-3 tuổi, cần khoảng 13 tiếng ( trong đó bao gồm 1 giấc ngủ ngắn).
Trẻ trên 3 tuổi có thể bỏ giấc ngủ ngắn, do vậy cần khoảng 11.5- 13 tiếng tùy vào trẻ còn nap (ngủ trưa) hay ko.
Trẻ lớn ở độ tuổi đi học (cho đến cấp ba) vẫn cần tối thiểu 9 tiếng 15 phút một ngày để ngủ. Trẻ đi học cấp một cần nhiều thời gian hơn.

Ở bên này thì trẻ đi học cấp 1 vẫn ngủ khoảng 10-11 tiếng một ngày, thường chúng ngủ từ khoảng 7-8 h tối và dạy khoảng 6.30 sáng hôm sau.

Rất khó để có thể duy trì thời gian ngủ sớm, vì bố mẹ thường đi làm về muộn, và nếu bạn muốn duy trì bữa tối cùng cả nhà thì điều này dường như ko tưởng. Tuy vậy hãy nghĩ đến việc trẻ cần ngủ đủ như thế nào để phát triển tốt. Hãy cố gắng điều chỉnh lịch của cả nhà, hoặc có thể cho trẻ ăn tối trước, rồi chờ bố/mẹ (người đi làm về muộn hơn) về chỉ nói chuyện một lúc, sau đó cho trẻ đi ngủ.

Việc rèn cho bé một lịch (routine) từ khi nhỏ là rất quan trọng, làm càng sớm càng tốt. Sẽ rất khó (vì mẹ nào cũng nói sao rèn con ngủ khó quá, nhưng có ai có thể làm giúp mình đâu) nhưng hãy nghĩ đến hiệu quả mà nó mang lại - bé ngủ sớm, bé khỏe, phát triển tốt và bạn có thời gian cho mình.

Routine sẽ giúp bé giải tỏa stress, tóm lại sau khi quen với nó, sẽ tốt cho bé rất nhiều. Bé có thể đoán trước (và mong đợi) điều gì sẽ xảy ra sau một sự kiện (vd sau khi đi chơi thì sẽ đi tắm, sau tắm là ăn snack, ăn tối, sau đó đánh răng, rồi đến đọc truyện, đi ngủ, v.v.), hoặc khi bạn muốn bé kết thúc một việc, bạn có thể nói, nào, đến giờ rồi, chúng mình mặc quần áo rồi đi đọc sách nhé. Bé sẽ tự giác hơn khi "chia tay" với một sự kiện, vì bé biết tiếp sau sẽ là cái gì. Về phần bạn, cũng ít phải mặc cả, giao kèo, nhắc nhở nhiều, vì bé tự giác hơn.

Nên có những khoảng thời gian mà bé thích trong routine, ví dụ music time (bạn hát, nhảy theo nhạc, kèm với những động tác ngộ nghĩnh, GIỐNG NHAU lặp qua lặp lại hàng ngày hoặc vài ngày trong tuần). hoặc giờ đọc sách, bạn có thể dùng ngón tay và các bạn bằng bông để diễn kịch theo câu chuyện. Hoặc giờ chơi nước, hoàn toàn là chơi, bé có thể đổ nước từ chậu này sang chậu kia. Nếu có nhạc thì càng tốt. Mỗi khi bé mệt hay quấy, có thể nhắc bé, sắp đến lúc có một việc vui như vậy. Nếu ko thì ít ra mình có thể hát cho bé bài hát bé thích trong music time chẳng hạn. Những cái này là cách để làm cho bé bình tĩnh và thư giãn.

Những việc bé ko thích lắm nên cho làm trước những việc mà bé thích, như vậy dễ hơn cho mình. Ví dụ mình có gắng cho con đánh răng trước khi tắm, mặc quần áo rồi đọc sách, và đi ngủ. Giờ chơi tiếp theo bằng giờ ăn vặt (snack), có thể cho bé chọn đồ ăn, và tất nhiên trước khi ăn thì phải rửa tay rồi. Routine ko có nghĩa là nhất nhất đến 9h hay 10h là việc đó phải xảy ra, tuy vậy áng áng trong một buổi thì có những việc đó. Bé sẽ học cách quen với những việc này rất nhanh, bạn sẽ để ý sau một thời gian áp dụng, nếu bạn bỏ bớt sự kiện, bé sẽ chững lại một lúc mới quen được. Vì bé đang mong chờ mọi việc diễn ra khác mà.

Với những bé lớn hơn, từ khoảng hơn 3 tuổi có thể dạy bé các động tác cơ bản như vươn thẳng người (stretch), rồi hít thở sâu, và đọc sách nghe nhạc thư giãn (bé chọn chuyện mà bé muốn, bản nhạc bé thích). Để trong trường hợp bé nhảy nhót nhièu bị kích động, hay mệt mỏi, bạn có thể rủ bé làm thử những hoạt động thư giãn này. Sẽ rất có hiệu quả cho bé. Nhất là trước khi đi ngủ một thời gian, và sau một ngày hoạt động quá nhiều.

Đằng sau truyện cổ tích giành cho trẻ nhỏ - từ cuốn sách The Uses of Enchantment

Hôm trước một mẹ bạn Cún nói chuyện về quyển sách The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales (Bruno Bettelheim - http://en.wikipedia.org/wiki/Bruno_Bettelheim). Đây là cuốn sách phân tích chuyện cổ tích trên khía cạnh tâm lý học của Freud, đã từng được giải National Bood Award năm 77 (cuốn sách này ra năm 76) và là nền tảng cho một số sách về tâm lý trẻ em vẫn được dùng bây giờ.

Mẹ CV cảm thấy đã trả lời được một số câu hỏi mà mẹ CV lo lắng trước đây nên mẹ CV viết lại một số ý mà mẹ CV còn nhớ được . Cái này chắc có ích cho các mẹ có con từ khoảng 3 tuổi trở lên.

CHUYỆN CỔ TÍCH MANG LẠI CHO BÉ ĐIỀU GÌ

Việc đọc truyện cổ tích cho trẻ từ sớm rất quan trọng, vì nó kích thích trí tưởng tượng của trẻ cũng như mang đến cho trẻ những vui thích và bay bổng (fantasy) rất cần thiết cho lứa tuổi của trẻ nhỏ.

Chuyện cố tích với câu chuyện thường là người tốt, người xấu rõ ràng, và kết thúc câu chuyện bao giờ công lý cũng thắng, người tốt được thưởng công, kẻ xấu bị trừng trị. Đối với trẻ nhỏ, đó rõ ràng như là trắng và đen, giúp chúng hiểu hơn về thế giới và quy luật công bằng của nó. Chúng sẽ có niềm tin là nếu làm việc tốt thì cuối cùng kết cục sẽ là thành công, được yêu quý và tôn trọng. Ko nên làm việc xấu vì sẽ bị phạt và ko được ai yêu quý.

Bạn đừng lo trẻ bị hiểu sai lầm về cuộc sống, vì cuộc sống đúng là ko giống như truyện cổ tích. Vì khi trẻ lớn hơn, chúng sẽ hiểu hơn về sự phức tạp của cuộc sống, và tự chúng sẽ có bài học cho mình. Còn khi chúng còn nhỏ, rất cần thiết để chúng hiểu và tư duy rõ ràng theo kiểu trắng- đen này.

Câu chuyện cố tích thường bắt đầu với những hoàn cảnh khó khăn, trẻ bị mất bố, hoặc mẹ, hoặc mồ côi. trẻ gần như bị ném vào cuộc sống và phải nỗ lực phấn đấu. Điều này giúp trẻ học được rằng, dù hoàn cảnh khó khăn đến mức nào, quan trọng là phải cố gắng liên tục, rồi mọi việc sẽ tốt đẹp. Đây là điều rất quan trọng với trẻ, vì trẻ sẽ học được cách nhìn vào nỗ lực, nỗ lực mới là quan trọng nhất, ko phải là một kết quả tốt mà người khác mang đến cho mình .

CHYỆN CỔ TÍCH NÊN ĐẾN VỚI BÉ NHƯTHẾ NÀO

Trẻ rất thích chuyện cổ tích (và nên được tiếp xúc với chuyện cổ tích) từ khoảng 3-7 tuổi.

Chúng ta có thể bắt đầu từ truyện có tranh ảnh để thu hút sự chú ý của trẻ lúc đầu, tuy vậy rất cần thiết sau này đọc truyện không có tranh (chị zoe có lần nói về chuyện này rồi) để bé có thể tưởng tượng theo ý của bé (không phải là một hình ảnh được vẽ sẵn).

Hình thức tốt nhất là bố mẹ đọc truyện trước rồi kể lại cho bé (không có sách trước mặt), dùng giọng nói diễn cảm để thu hút bé, đồng thời ta cũng có thể nhìn được phản ứng của bé như thế nào. Những cáh nói bắt chước con sư tử, con ếch, con sói, hay công chúa, phù thủy, tiếng con ếch trong bụng sói (Peter and the Wolf) thường làm trẻ rất thích thú. Có thể chọn một thời gian nhất định trong ngày là thời gian kể chuyện, hoặc trước khi đi ngủ. Bạn cugnx có thể tùy vào tâm trạng của trẻ lúc đó mà thay đổi câu chuyện một chút cho phù hợp, ví dụ nhảy nhót nhiều hơn, làm cho chuyện trở nên khôi hài, hay ngược lại, kể chuyện một cách điềm tĩnh.

Nếu có thể, tìm đọc những chuyện nguyên bản (original version). Cái này thì thật sự Mẹ CV cũng ko biết lấy ở đâu. Nhưng một ví dụ là hôm trước, có mẹ thắc mắc chuyện "Jack và hạt đậu", Jack liên tục trèo lên cây đậu và lấy trộm của khổng lồ, cuối cùng khổng lồ chết. Jack như vậy là ăn trộm, ko đugns phải ko? Thực chất câu chuyện gốc là khổng lồ đã giết chết bố và các anh chị Jack và sống trong tòa lâu đài đó, chính là nhà cũ của Jack. Mẹ và Jack trốn thoát được nên ở dưới mặt đất. Jack trèo lên lấy đồ đó hoàn toàn là đồ của Jack. Bà tiên đã hai lần nói Jack có thể lợi dụng cơ hội để giết người khổng lồ, nhưng Jack từ chối. Cuối cùng thì người khổng lồ cũng chết, là do rơi từ trên cây đậu xuống. Nếu các bố mẹ có thể tìm được version nguyên bản để chia sẻ thì rất tốt.

Một ý nữa: Không nên cho bé xem phim hoạt hình Wal Disney để bé hiểu về truyện cổ tích từ đó. Thứ nhất là các bản phim hoạt hình đó đã bị thay đổi rất nhiều để phù hợp với cả người lớn và trẻ con, ko phải là câu chuyện nguyên gốc, sẽ mất đi phần nào tính chất giáo dục. Thứ hai là những hình ảnh hoạt hình có quá hình ảnh màu sắc và chuyển động thu hút hoàn toàn sự chú ý của trẻ, khiến trẻ ko phát triển được nhiều trí tưởng tượng cuả mình.

Ngoài ra thì ko phải câu chuyện cổ tích nào cũng được coi là tốt. Bạn nên lựa chọn các câu chuyện cổ tích phù hợp với trẻ. Ví dụ chuyện Hanxen và Gretel (dạy cho bé về tình cảm anh em), Ba con gấu (hay Godilac và ba con gấu), Bạch tuyết, Jack và hạt đậu, Ba chú lợn con v.v. (cái vụ này để mẹ CV sẽ check lại chính xác xem tác giả recommend chuyện gì vì mẹ CV ko có quyển sách đó bây giờ).

NHỮNG LO LẮNG CỦA BỐ MẸ VÀ SỰ THỰC SAU ĐÓ

Bố mẹ thường rất lo lắng vì các nhân vật xấu xa và tình tiết của chuyện cổ tích có thể ảnh hưởng xấu đến trẻ. Sau đây là một số phân tích về điều đó:

1. Bố mẹ thường lo lắng về các nhân vật xấu làm những việc kinh khủng, ví dụ giết người, đầu độc, hành hạ v.v. và sợ rằng sẽ ảnh hưởng đến bé. thực chất khi bạn đọc truyện, bạn sẽ thấy bé không quá chú ý đến điều đó, quan trọng là cuối cùng nhân vật xấu bao giờ cũng bị trừng phạt. Bé để ý hơn đến quan hệ nhân quả. Nếu như vì lo sợ mà bạn làm giảm bớt sự xấu xa của các nhân vật này, bỏ qua tình tiết thì có khi bé lại cảm thấy bị lẫn lộn, hoang mang. Nếu như người xấu ko bị trừng phạt thì làm người tốt để làm gì? Bé chưa đến độ tuổi có thể thực sự suy luận về tính nhân văn hay gì đó.

2. Câu chuyện thường bắt đầu với bố hoặc mẹ bị chết, hoặc cả hai : như vậy có tàn nhẫn quá không với tâm hồn non trẻ của bé . Thực chất như đã nói ở trên, đối với bé đó là hình ảnh dễ mường tượng nhất của khó khăn, ko có bố hoặc mẹ ở bên . Nhưng nếu cố gắng thì sẽ vượt qua được hết.

3. Chuyện thường có các nhân vật như mẹ kế, và quái vật. Như vậy với trẻ có thể có cái nhìn ko tốt về người mẹ, hay mẹ kế ko?
Theo phân tích của tác giả, thì từ lứa tuổi 3,4 tuổi, trẻ có sự thu hút và phân biệt giới tính. Các bé trai rất yêu mẹ và có suy nghĩ, lớn lên sẽ lấy mẹ của mình làm vợ. Với các bé, đôi khi bố là vật cản, và có lúc bé tưởng tượng bố là quái vật, hoặc con rồng, mà mình cần phải "đánh" lại để lấy mẹ. Bé gái thì ngược lại, thích bố, và tưởng tượng mẹ mình như là .. mẹ kế. Điều này có thể làm cho bạn shock khi đọc, nhưng đó là sự phát triển tư duy bình thường mà các bé có thể có. Chúng ta hiểu điều này để ko mắng hay uốn nắn bé nếu như thấy bé nói với ta suy nghĩ của bé .
Điều này làm mẹ CV nhớ, CÚn đã từng nói với mẹ là khi lớn lên, mẹ sẽ là vợ của Cún, và bố sẽ là anh của Cún nhé. Thực chất là bé đang học về các quan hệ, vợ chồng sống với nhau, và bé yêu ai thì muốn sống với người đó. Tư duy và cách nghĩ của bé khác với của chúng ta. Do vậy đừng cố gắng dập tắt suy nghĩ của bé mà bạn cho là "ko phù hợp, ko đuọc phép". Bé sẽ quên chuyện này ngay khi bé có bạn gái (lớp 1 chẳng hạn) và bé ko nghĩ nhiều như bạn đâu
Một điều nữa về các hình ảnh xấu như mẹ kế, là bé học được về tính hai mặt trong tính cách của một người. Chính chúng ta hàng ngày, rất yêu bé, nhưng có lúc ta cáu giận, bắt bé làm cái này cái kia, hay la mắng , đánh bé. Bé có thể tưởng tượng một lúc là mẹ lúc này là "mẹ xấu", và bé có thể ghét chúng ta một lúc. Nhưng sau đó, khi mẹ trở về thành "mẹ tốt", bé lại tiếp tục yêu chúng ta. Điều này cũng làm cho bé ít bị stress hơn và ko bị quẩn quanh với suy nghĩ, làm sao mẹ lại có thể ghét mình, hay là mẹ thật sự ghét mình.

Cuốn sách viết từ năm 1976 và chắc là có điểm về mặt tâm lý học thì ko hoàn hảo, nhưng với mẹ CV thì một số điểm nêu ra khiến cho mình cảm thấy vững tâm hơn khi đọc chuyện cổ tích cho con. Cũng như biết rằng có nhiều phiên bản và mình có thể tìm phiên bản vừa ý để kể cho con, hoặc tự mình có thể thay đổi câu chuyện một chút tùy vào tâm trạng của trẻ lúc đó .

Về trẻ lớn lên với hai hoặc nhiều ngôn ngữ

PHần này mẹ CV viét tóm tắt về vấn đề trẻ có bố mẹ nói hai thứ tiếng khác nhau, hoặc trẻ nói tiếng khác với tiếng bản địa, chắc là các mẹ ở nước ngoài sẽ quan tâm nhiều hơn . Tuy vậy một số bạn bè của mẹ CV cũng quan tâm đến việc dạy con tiếng Anh từ lúc còn nhỏ, do vậy mẹ CV nghĩ một số thông tin cơ bản này cũng sẽ giúp ích cho các mẹ ở Việt nam .

1. LIệu việc tiếp xúc với hai ngôn ngữ có làm trẻ chậm nói :
- Không hề . Trẻ tiếp xúc với hai ngôn ngữ ko hề chậm nói hơn . Những nghiên cứu mười năm gần đây cho thấy, nhóm trẻ nói một ngôn ngữ và hai ngôn ngữ có tỷ lệ chậm nói hay có vấn đề về ngôn ngữ gần như ngang nhau (là 7%). Trẻ sẽ có khả năng nói nhiều ngôn ngữ mà chúng tiếp xúc trogn môi trường của mình . Kể cả trẻ có vấn đề về ngôn ngữ (rối loạn ngôn ngữ) hoặc chậm nói hoàn toàn có thể học một ngôn ngữ thứ hai . Nhìn chung trẻ có thể học ngôn ngữ thứ hai với khả năng giống như khi trẻ học ngôn ngữ thứ nhất . Tức là nếu trẻ có vấn đề khi học một ngôn ngữ thì khi học ngôn ngữ thứ hai trẻ cũng bị như vậy . Tuy vậy ko có khẳng định ngược lại, là trẻ học hai ngôn ngữ thì có vấn đề hơn là trẻ học một ngôn ngữ .

2. Trẻ có nên nói hai ngôn ngữ ko?
Có rất nhiều lợi thế khi trẻ nói được hai ngôn ngữ . Thứ nhất là trẻ giao tiếp được bằng tiếng mẹ đẻ sẽ tiếp xúc được văn hóa của nước đó, và nói chuyện được với những người thân ở nước đó . Thứ hai là trẻ sẽ hiểu được tốt hơn những văn hóa khác nhau, hiểu được tầm quan trọng của việc khác biệt về văn hóa và có thể sống trong cả hai nền văn hóa đó . Ko nên hạn chế trẻ trong một ngôn ngữ mẹ đẻ .

3. Làm sao để tạo ra môi trường nói hai ngôn ngữ hiệu quả cho trẻ
Nếu bạn muốn nuôi dạy trẻ nói hai ngôn ngữ, có một số việc cần làm :
- Nói với con bạn bằng tiếng mẹ đẻ . Điều này đảm bảo cho con bạn có một hình mẫu về ngôn ngữ vững chắc . Nghiên cứu đã chỉ ra rằng khi có một nền tảng cơ bản vững chắc về một ngôn ngữ, trẻ sẽ học ngôn ngữ thứ hai nhanh hơn .
- Không nên dạy bé tiếng Anh khi bạn ko phải là người nói tiếng Anh như ngôn ngữ đầu tiên . Vì những điều bạn dạy bé (nhất là phát âm) sẽ ko chính xác. Hãy cứ để bé học từ môi trường của mình .
- Đảm bảo việc trẻ học tiếng mẹ đẻ qua nhiều phương thức khác nhau (nói, chơi, kể chuyện, đọc truyện, nghe nhạc, xem phim, v.v.) và vì nhiều lý do khác nhau. Đừng dùng tiếng mẹ đẻ chỉ để yêu cầu trẻ làm việc này việc kia .
Phát triển ngôn ngữ dù là học thứ tiếng nào cũng dựa trên thời gian sử dụng và nghe bằng nghe ngôn ngữ đó .
- Các giai đoạn phát triển ngôn ngữ cũng giống nhau dù con bạn học tiếng gì . Vẫn là một tuổi nói từ đơn, hai tuổi nói từ hai âm . Trẻ vẫn đạt tới các ngưỡng phát triển ngôn ngữ như trẻ bình thường .
- Trẻ học hai thứ tiếng có thể dùng cả hai tiếng trong một câu nói cho đến khi chúng có khả năng nói từng thứ tiếng một thật tốt, ko phải nói lẫn lộn nữa . Điều này là hoàn toàn bình thường, ko phải là một dấu hiệu của trẻ có vấn đề. Khi trẻ lớn hơn, chúng có thể biết chọn và dùngt hứ tiếng khi nói chuyện với người nói thứ tiếng đó . Điều này gọi là "Chuyển hệ " (code switching) được thấy ở hầu hết trẻ nhỏ . Vd như nói tiếng Việt với bà, tiếng anh với anh/chị em họ . Tuy vậy dù bé có nói tiếng Anh hay nói lẫn tiếng Anh với bạn, hãy luôn nhớ, chỉ nói với bé bằng tiếng mẹ đẻ . Cho dù bé sẽ nói tiếng Anh, bạn nói tiếng Việt, sẽ đến lúc bé muốn nói tiếng Việt, hoặc bắt buộc phải nói tiếng Việt (khi về VN chẳng hạn).

4. Có nên tập trung hoàn toàn vào một ngôn ngữ để tăng khả năng giao tiếp thành công của trẻ?
Thành công về giao tiếp phải được xác định theo yêu cầu của môi trường . Nếu môi trường của trẻ đòi hỏi hai ngôn ngữ thì cần thiết trẻ phải giao tiếp được bằng cả hai ngôn ngữ này . Kể cả trẻ có vấn đề về ngôn ngữ cũng học được hai thứ tiếng, có điều sẽ chậm hơn trẻ bình thường .

5. Hai ngôn ngữ có làm cho trẻ bị lẫn lộn ko?
Nghiên cứu đã chỉ ra, trẻ dùng hai ngôn ngữ, khi hai tuổi đã có khả năng phân biệt được hai ngôn ngữ này và biét cách "chuyển ngôn ngữ" tùy theo hoàn cảnh khác nhau . Ko có ví dụ nào chúng minh, việc tách biệt hai ngôn ngữ sẽ làm cho việc học tốt hơn . Thực tế, nghiên cứu cho thấy, trẻ học hai ngôn ngữ, được dạy những khái niệm ngữ pháp bằng cả hai ngôn ngữ sẽ học những khái niệm nay nhanh bằng trẻ nói hai ngôn ngữ mà được dạy ngữ pháp chỉ bằng tiếng Anh .

** trẻ học càng sớm ngôn ngữ thứ hai thì càng tốt . Có thể bắt đầu từ 3- 5 tuổi . Thường mất 1-3 năm dùng một ngôn ngữ để nói (giao tiếp) tốt, và 3-5 năm để có thể dùng ngôn ngữ đó học tập . Do vậy hãy kiên nhẫn nếu con bạn sau một năm vẫn chưa nói được nhiều .

Phát triển ngôn ngữ của trẻ - speech development

Khi mình nói viết về speech development, thực sự mình chỉ nghĩ là sẽ tóm tắt một số thông tin rất cơ bản về trẻ (mà có lẽ các mẹ cũng biết phần nhiều), mình ko định đi sâu vào tự kỷ (vấn đề mà mình chưa có chút kinh nghiệm sách vở nào) hoặc vấn đề song ngữ của trẻ (Mình cũng rất quan tâm đến vấn đề này nhưng chỉ đề cập các nội dung cơ bản trong bài này thôi ). Hy vọng là ko làm các mẹ thất vọng .

PHát triển ngôn ngữ của trẻ

0-2 tháng:
Khóc, tiếng khóc the thé
Biết quấy khóc khi không thoải mái (ví dụ bỉm bẩm)
Phát âm được được những âm thanh chung chung (như thở dài, nghiến răng nhẹ)
Cũng có những âm đơn giản hơi giống với nguyên âm

2- 4 tháng
Đã phát âm được nhiều âm hơn, một số đã giống với phụ âm
Nói được một số âm có phụ âm như cù, cừ (coo), gừ (goo).
Khi bé hài lòng đã có những âm nghe vui vẻ, ví dụ mmmm
Khi nói chuyện với bé, bé lắng nghe, hoặc mỉm cười (bắt đầu thích hóng chuyện)

4-6 tháng
Đã phát âm được một số phụ âm khó hơn, như p,b và m
Có thể nói theo người lớn những âm mà bé bi hay nói (babbling), dài hơn, khoảng 3-5a âm
Khoảng 16 tuần tuổi thì có thể cười to thành tiếng
"Nói" nhiều âm gió ở hàm trước (như kiểu mím môi thổi hơi ra hoặc phun phì phì)
Khi chơi một mình với đồ chơi, có thể hét lên thành âm (phấn khích)
Bắt đầu hét to, có lúc gầm gừ những âm trong cổ họng
Chú ý nhiều đến đồ chơi phát ra âm thanh

6-10 tháng
Nói những âm lặp lại như mamama, dada, nanana
Trẻ nói sớm có thể nói những từ đầu tiên từ lúc 10 tháng tuổi
Bắt đầu biểu lộ cảm xúc (cảm thán) như U, ồ (các từ cảm thán)
Thích chơi trò chơi ú òa (từ khoảng 7 tháng - 1 năm)

10-12 tháng
Bắt đầu nói được các âm ghép ví dụ ba da ga
Vẫn "xì xồ " nhưng âm dài hơn, chẳng hạn tata upup bibibibi (bé Cún nhà mình thì hay nói theo bố chặc cà chặc cà chừ gì đó)
Có âm lên xuống giống như khi nói cả câu (chắc là chúng bắt đầu bắt chước người lớn)
Có thể nói từ đơn (một chữ) có ý nghĩa
Có thể nói một từ /âm nào đó (ko phải là tiếng khóc) để thu hút và giữ sự chú ý của người lớn
Khi người khác nói chuyện, bé lắng nghe
Nhận ra tên của một số đồ vật cơ bản

12-18 tháng:
Chỉ vào một số bộ phận cơ thể
Có thể làm theo những yêu cầu đơn giản như "đẩy bóng đi", "thơm nào"
Khi gọi tên, có thể chỉ vào tranh trong quyển sách
Mỗi tháng lại nói được nhiều từ hơn
Vẫy tay khi muốn "bye bye"
Thích gọi tên đồ vật quen thuộc (tất nhiên bé chỉ nói đuọc âm gần giống thôi)
Bắt đầu thích cầm bút chì nguệch ngoạc (có thể cho bé vẽ từ tầm này, vẽ chì, vẽ màu nước, phấn tùy)
Chỉ và ra hiệu thích hay muốn cái gì
Nhận ra tên của mình (quay lại khi gọi tên bé)

** Từ khoảng tầm 9-18 tháng, trẻ bắt đầu thích chơi với đồ chơi điện thoại, bón đồ ăn (giả vờ) cho búp bê . LÚc này bạn có thể kích thích việc học nói của bé bằng cách:
- Khi bé đòi một đồ vật, bạn có thể đưa ra hai thứ để bé chọn (ví dụ bạn biết bé chỉ ô tô, nhưng đưa ra và hỏi "con muốn ô tô hay tàu") . Nói rõ tên (ngắn gọn) của đồ vật và hỏi bé muốn cái nào . Khuyến khích bé nói lại .
- Khi nói chuyện với bé, cố gắng ngắn gọn và rõ ràng
- Khi bé bắt đầu nói được một từ, hãy nối từ đó với từ khác để nói với bé . Ví dụ bé nói táo, mình nói lại, ăn táo . Hay táo đỏ . táo ngon, v.v.
- Gắn từ với hành động (vừa nói vừa làm - giống như mẹ Hylam làm đó , khoảng từ 9 tháng bạn có thể làm được rồi). Nhớ là thật ngắn gọn thôi.
- Chơi các trò chơi bé cần tập trung, như trò ú òa chẳng hạn . Điều này giúp cho bé phát triển khả năng giao tiếp cơ bản ban đầu

18-24 tháng:
Đến khoảng 24 tháng, những câu bé nói người khác có thể hiểu được khoảng 50%
Bắt đầu ghép hai từ với nhau
Có thể đặt câu hỏi một từ đơn với một từ hai âm (ví dụ Meo meo đâu, đi bye bye)
Hiểu được những từ chỉ hành động, như nhảy, chạy, khiêu vũ
Trung bình vốn từ của trẻ 24 tháng là 25 từ đơn

2-3 tuổi
Có vốn từ từ 50 từ trở lên
Dùng nhiều hơn từ/vế câu hai âm
Biết nói "không"
Biết dùng các từ mô tả và ghép với danh từ, ví dụ nóng, to, yucky (kinh)
PHản ứng nhiều hơn với câu hỏi của người lớn và cả từ chỉ nơi chốn
Gọi tên đồ vật khi muốn lấy hoặc muốn người lớn chú ý đến đồ vật đó
Có thể hiểu và làm theo hai yêu cầu , ví dụ, lấy sách, để lên bàn
Câu bé nói ta "dịch" và hiểu được khoảng 50% khi bé hai tuổi và 75% khi bé ba tuổi
Hiểu các câu hỏi về đồ vật và người (ai, cái gì)
Biết dùng số nhiều (các, những)
(trẻ nói tiếng anh : biết ghép âm ing vào động từ, như sleeping, eating, vào khoảng 3 tuổi)

* Ở lứa tuổi này, nếu như bé bị chậm nói, bé sẽ có nhiều hành động quấy khóc hơn các bé khác (cũng dễ hiểu vì bé bị frustrated do ko diễn đạt được điều mình muốn ). Có những bé bị chậm nói do chức năng nghe ko đầy đủ, ví dụ từng bị viêm tai từ rất sớm . Nói chung với các bé này, bạn cần cho bé thời gian dài hơn để phản ứng lại lời nói, yêu cầu của bạn . Hãy dùng một chương trình chơi lặp lại hàng ngày thật tự nhiên để bé theo và nhớ . Khi bé muốn một đồ vật nào đó, bạn hãy cầm đồ vật đó, để gần miệng của bạn, và nói thật chậm tên đồ vật đó, để bé bắt buộc nhìn vào miệng của bạn và học nói theo .


3-4 tuổi
Khi bạn gọi từ phòng bên cạnh, bé cũng nghe thấy
hiểu một số câu hỏi đơn giản, ai, cái gì, ở đâu, tại sao
Hiểu được các từ chỉ nơi chốn, trên dưới, trong, ngoài, v.v
Trả lời vâng/có, không với câu hỏi yes/no
Kể chuyện ở trường hay ở nhà bạn
Nói câu dài khoảng 3,4 từ
Nói chuyện dễ dàng hơn, không phải lắp lại âm
HIểu từ chỉ những hình thù cơ bản (tam giác, vuông, tròn, ô val, v.v.)
Hiểu những từ cơ bản chỉ hình dáng, như to, nhỏ
bạn có thể hiểu được từ 75-100% những điều bé nói ở lứa tuổi này

** về phát âm, trẻ có thể ko nói được một số phụ âm khó cho đến khi 6,7 tuổi (tuổi nào nói được âm nào thì mẹ CV phải tìm sách tra, thật sự giờ mình ko có thông tin này, mẹ nào có thì post lên để share nhé). Hiện giờ cái duy nhất mình nhớ là 90% trẻ nói được âm R khi 7 tuổi, và âm L thì từ 3-6 tuổi (mẹ nào có con ngọng L, N thì cứ kiên nhẫn nhé).

*Bài sau mình sẽ viết qua một ít về trẻ học hai ngôn ngữ

Làm sao để giữ bình tĩnh và kiên nhẫn khi trẻ quấy khóc

Về chuyện làm sao để bình tĩnh, kiên nhẫn với trẻ con, thì theo mình có mấy điểm thế này :

1. Tự bản thân mình hiểu bé, phải học hỏi liên tục về phát triển của trẻ nhỏ, từng giai đoạn nửa năm hoặc một năm, trẻ có những suy nghĩ, lo lắng gì, trẻ nhìn nhận thế nào về thế giới xung quanh, về bạn bè, bố mẹ, v.v. Mình có thể học từ sách vở từ nói chuyện với các bố mẹ khác, nói chung có nhiều cách . Việc này để mình có thể mong đợi từ hành vi của trẻ cho đúng với lứa tuổi của trẻ nhất. Đôi khi ko hẳn là đứa trẻ hư mà do bố mẹ ko hiểu chúng và cho rằng chúng hư .

Ví dụ như con trai mình hơn bốn tuổi, mình được biết rằng trẻ cứ khoảng nửa năm lại thay đổi, ví dụ ngoan, hiền thành cứng đầu, khó bảo, hay quấy. Đặc biệt là các bé trai có thể hung hăng hơn, thích chơi trò súng, kiếm (mình nhìn từ con bạn mình mà hơn vài tháng thì thấy ). Vậy khi con trai mình có biểu hiện như vậy, mình ko kết luận ngay là con mình hư, mà làm sao để con có nhiều hoạt động tĩnh hơn, như đọc sách, hoặc mình ôm ấp con nhiều hơn trong ngày để con có thể cân bằng lại.

2. Tự giải tỏa stress cho bản thân mình : Rõ ràng làm bố mẹ là một công việc cực nhọc, nhất là như ở nước ngoài mình ở nhà với con 24/24. Cần tự mình có những cách để giải tỏa stress cho bản thân . Bạn có thể biết là vào những thời điểm nào trong ngày bạn mệt tới mức thường nổi nóng . Có thể nào tìm sự giúp đỡ của người khác (chồng, người GV) hay cho bé đi ra ngoài chơi một lúc, hoặc đến nhà hàng xóm/bạn chơi lúc đó ko (như bên này thường bé sang 2 tuổi rất nghịch và hay quấy, các bà mẹ phải cho ra công viên hầu như hàng ngày để bé tiêu hao bớt năng lượng).

Bạn cũng cần nghỉ ngơi, thi thoảng cũng phải ra ngoài đi chơi riêng với chồng, bé sẽ ổn, ko phải bạn đi một lúc thì sẽ có chuyện lớn xảy ra . Ngoài ra hai vợ chồng đặt ra một thời gian trong ngày, khoảng 20 phút để nói chuyện với nhau về con cái, mục đích để giải tỏa cho bạn (khi có người lắng nghe bạn sẽ tốt hơn rất nhiều ). Có thể là sau khi con đi ngủ, hoặc lúc nào đó tùy vào lịch của bạn. Nếu cần thiết, bạn có thể đi gặp chuyên gia để hỏi xem mình cần làm gì với biểu hiện của con như vậy .

3. Tập cách relax khi bé quấy, khóc, ví dụ bạn tự đếm cho mình trong luc hít thở thật sâu, 1, 2, 3 , để cho cơn giận qua bớt đi . Ngoài ra khi bạn sắp nổi cáu (la hét), bạn sẽ cảm thấy máu nóng của mình bốc lên, hoặc có thể cảm thấy như bạn sắp nghe thấy tiếng bạn la hét . Khi có cảm giác này, tốt nhất bạn nên rời khỏi hiện trường nếu có thể . Nếu có người khác, bạn có thể nhờ trông bé hoặc bế bé rồi đi sang phòng khác cho bình tĩnh lại . Như mình thì có lúc ko thể rời khỏi (vì ko có ai khác), mình nhăm mắt lại và hít sâu mấy cái, hoặc mình quay mặt đi và nghiến răng (hay làm cái gì đó để bộc lộ cơn giận cuả mình ra mà bé ko thấy).

4. Tập yoga

5. Nghĩ xem thực sự bạn nổi cáu ngoài lý do của bé còn lý do gì ko ? Nếu như bạn có vấn đề với chồng hoặc gia đình chồng (cái này độ stress của nó cao lắm nha, 29 đó trong khi đổi job chỉ có 10 thôi), bạn nên hiểu ko phải do bé mà bạn như vậy, đừng đổ lên đầu con . Nếu do bạn quá bận rộn, chỉ có 20 phút trước khi đi làm cho bữa sáng mà bé cứ mè nheo ko chịu ăn, ko chịu mặc quần áo chẳng hạn, bạn hãy chuẩn bị từ tối hôm trước những gì có thể, và dạy sớm hơn cần thiết ít nhát 30 phút .

6. Cuối cùng là take it easy. Hãy nghĩ là con người bé nhỏ đó chỉ như vậy một thời gian rất ngắn thôi. Khi bé đi học bé sẽ khác . Khi bé 10 tuổi, bắt đầu tiền teenager , bé sẽ khác . Những thời gian này sẽ trôi qua rất nhanh, một ngày bạn ở bên bé được bao nhiêu, hãy cố gắng để sau này bé nghĩ lại, memory của bé có những khoảnh khắc đầm ấm .

Hôm trước mình có đi nghe một bác sỹ tâm lý nổi tiếng bên này (dr. Levine, tác giả quyển Price and Privilege - nói về vấn đề quan hệ giữa cha mẹ và teenager) đã nói, món quà quý nhất bạn tặng cho con bạn trong suốt cuộc đời mình là "your mental health" (tức là sức khỏe về tâm lý của bạn), bọn trẻ sẽ nhìn vào bạn trong suốt cuộc đời và những gì bạn hành động sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến chúng, cho dù chúng có thể ko công nhận điều đó . Khi bạn căng thẳng, mêt mỏi, con của bạn cũng vậy . Vì vậy, hãy học cách relax bản thân mình, để sau này, khi con bạn gặp các conflict trong cuộc sống, bé cũng sẽ học được cách kiềm chế và relax bản thân mình .

Một người bạn của mình bị depression đã nói thật với mình là khi còn nhỏ, cô ấy hay bị bố la hét, và từ đó, mỗi khi công việc có chuyện gì, cô ấy cứ có cảm giác đồng nghiệp đang xì xào về mình, cô ấy cảm thấy tiếng nói thì thầm của họ cứ lớn dần lên trong đầu của mình, đến mức cô ấy ko chịu nổi.

Mình luôn nghĩ đến cô ấy mỗi khi mình cáu và la mắng bọn trẻ, mình tự nhủ sẽ phải cố gắng nhiều hơn nữa . Sẽ ko thể nào mà bạn ko bao giờ la mắng bọn chúng, dù người bình tĩnh nhất cũng sẽ nổi nóng, nhưng là mẹ, mình cần cố gắng và cố gắng liên tục . Chắc là sẽ có kết quả

Tại sao trẻ lại ăn vạ, quấy khóc?

Trước đây mình đã đi nghe một bài về phát triển não của trẻ con và tại sao mà bọn trẻ lại throw tantrum (dịch tóm tắt là ăn vạ, quấy khóc) và đã viết một bài trên WTT về vấn đề này mà mình post lại dưới đây:

Thông thường khi bọn trẻ đòi một cái gì đó mà chúng ta ko cho phép. Hoặc chỉ đơn giản là chúng cảm thấy ko có đủ sự chú ý của chúng ta, cảm thấy bị "tách" (disconnect) khỏi bố mẹ. Thế là chúng quấy khóc, ăn vạ . Mục đích là để có được điều chúng muốn hoặc để có được sự chú ý của bố mẹ .

Phản ứng của bố mẹ thế nào ? Chúng ta sẽ cố gắng bình tĩnh, và giải thích cho chúng tại sao lại không được. Trong trường hợp chúng cứ tiếp tục kêu la, có những bé lăn ra đất ăn vạ, khóc lóc rất lâu, đôi khi ta có thể mất bình tĩnh, chỉ muốn làm sao để chúng có thể im/nín ngay lập tức .

Dưới đây mình sẽ viết qua vài phản ứng và nên/ko nên làm :

1. Có một số bố mẹ sẽ cố gắng thuyết phục con theo "Logic consequence" (tức là nếu thế này thì hậu quả sẽ là thế kia). Thực chất trẻ con dưới hai tuổi chưa thể hiểu được logic consequence, và với trẻ lớn hơn, đôi khi chúng chỉ im lặng vì biết là ko thể chống đối, nhưng bạn thử hỏi lại chúng xem bạn nói gì mà xem . Có khi chúng ko thể nhắc lại , hoặc chỉ như con vẹt, nói mà ko hiểu gì cả.

Đối với trẻ lớn, điều mà mẹ đang nói chỉ là "lần sau ko được làm như thế nữa" chẳng hạn. Do vậy, bạn tránh đừng thuyết phục dài dòng, nói dài dòng . Hãy đi thẳng vào vấn đề thật ngắn gọn, một hai câu đơn giản hoặc lựa chọn việc chúng có thể làm và sẵn sàng làm (nếu yêu cầu điều chúng ko bao giờ làm thì đó sẽ là cưỡng ép và việc bạn cho chúng lựa chọn chả có ý nghĩa gì)

Đối với trẻ nhỏ hơn, khi chúng đang la hét, quấy khóc, chúng hầu như ko lắng nghe chúng ta . Não của chúng lúc này ở giai đoạn reptilian brain- xúc động và cáu gắt rất nhanh, giải thích sẽ ko có hiệu quả mà cần phải hướng sự chú ý của chúng sang một điều khác thì chúng mới có thể dừng được .
Trước tiên bạn phải dừng hành động quấy khóc bằng việc ôm vai hay ôm và lắc lư chúng (trẻ con sẽ bình tĩnh rất nhanh nếu trong tư thế lắc lư như kiểu swinging). Sau đó nói chuyện một cách bình tĩnh, nói với con rằng bạn hiểu con rất buồn lúc này, con rất tức giận vì a,b,c , nhưng mà rất tiếc là việc đó không được . Bạn biết sẽ hơi khó để ko làm việc đó, nhưng bé hãy cố lên, bạn rất yêu bé .. Cố gắng bình tĩnh và nói ngắn gọn, quan trọng nhất là làm cho bé nín khóc và bình tĩnh trở lại

2. Có một số bố mẹ đào tạo con theo kiểu, nếu quấy khóc thì rất bình tĩnh, nhẹ nhàng yêu cầu "dừng lại, nín " (Mẹ cv cũng theo kiểu này ). Nếu bạn ko bị cáu gắt và la hét thì việc này cũng có thể có hiệu quả . Tuy vậy, bạn cần hiểu vấn đề là tùy từng trường hợp, trẻ con đôi khi chúng quấy khóc có lý do của chúng, chúng thật sự suy nghĩ và suy luận vấn đề khác với chúng ta . Chúng ta cần nhìn vào cái mà trẻ nghĩ để làm sao, sau đó nói chuyện với trẻ và giúp trẻ giải quyết vấn đề của chúng . Không nên bắt chúng nín, im ngay lập tức .

Một ví dụ như bé ấn mạnh làm hỏng bút, bạn sẽ trách bé là ko biết giữ gìn bút và cất giấy bút đi, bé khóc ầm lên, như vậy là bé hư (đã làm hỏng bút còn khóc) và bạn yêu cầu bé phải nín. Thực ra bé rất thích bức tranh mà bé đang vẽ, và chuyện một đứa trẻ chưa biết cách ấn bút thế nào cho vừa phải ko bị hỏng bút, rách giấy là rất bình thường. Trong lòng bé chỉ thấy mẹ đã cất bút và có thể cả bức tranh bé đang vẽ ,bé sẽ thấy rất uất ức và bất công, mà mẹ lại ko lắng nghe mình .

Sự thực là trẻ nhỏ cũng có các tình cảm của chúng, mà chúng cần phải để nó "phát" hết ra để có thể bình tĩnh lại (cũng như khi bạn xúc động, bạn muốn khóc, muốn hét ).
Điều này càng quan trọng với các bé còn nhỏ tuổi, chưa biết nói, chúng sẽ rất khó chịu khi ko làm sao để bố mẹ hiểu ý của mình . Việc quấy khóc cũng là một cách để giao tiếp với bố mẹ, để thể hiện suy nghĩ của chúng .
Vì vậy nếu bố mẹ cứ ép con phải nín, dừng, thì trẻ sẽ quen với cách giấu đi cảm xúc, ko nói ra với bạn .Với trẻ nhỏ, chúng vẫn căng thẳng vì bức bối với những cảm xúc chưa trào ra hết được . Việc học cách làm sao để nói ra, thể hiện ra cảm xúc của mình và làm bản thân bình tĩnh thực ra rất quan trọng với trẻ, nhất là sau này .
Do vậy việc bạn cần làm đầu tiên là hỏi han xem chúng đã nghĩ gì. Kể cả với trẻ chưa nói được, nói với chúng, có phải con nghĩ thế này, thế kia ko, mà chúng có thể gật đầu, cũng là một cách để chúng thấy mình được lắng nghe và chúng có thể hạ nhiệt rất nhanh . Nếu như bé thật sự quấy khóc, ko nín, và khóc rất lâu, đôi khi bạn hãy chấp nhận như vậy . Hãy ở bên cạnh bé, ôm bé, hay nói với bé rằng bạn hiểu bé đang tức giận, bạn xin lỗi, thế thôi, và để cho bé khóc cho hết những cảm xúc cáu gắt, rồi sau đó bé sẽ ổn .

3. Một số bố mẹ rèn luyện con theo kiểu "Time out", tức là có báo trước với bé việc đó là ko được , và nếu bé tiếp tục thì đồ chơi đó sẽ phải cất đi, bé sẽ phải vào phòng ngồi, v.v. Thời gian cho time out với mỗi lứa tuổi là khác nhau . Với bé còn nhỏ thì bé có thể la hét, đập cửa, v.v. sau khi ra có thể nín khóc và làm theo ý bạn . Với bé lớn, có thể phản đổi, ko chịu vào phòng, hoặc ko tỏ ra sợ hãi hay sẽ thay đổi gì cả, time out chỉ như trò chơi thế thôi .

Tuy vậy vấn đề đầu tiên với time out là gì ? Đó ko phải là vì mục đích phạt bé, răn dạy bé hiểu hậu quả của sự việc . Với bé nhỏ tuổi, có thể bé chỉ nghĩ là mẹ ko yêu bé, mẹ ko cho bé chơi ở ngoàii . Và dù là bé lớn hay nhỏ tuổi, thì điều quan trọng của time out ko phải là phạt, mà để cho bé bình tĩnh lại . Vì thế gần đây có xu hướng, một là ko dugnf time out, hai là nếu dùng thì dùng một từ khác, ví dụ như relax time (hoặc bất kỳ cái gì, là thời gian để trẻ bình tĩnh ). Nếu bạn thật sự muốn dùng phương pháp này, hãy nói với trẻ, khi nào bình tĩnh thì hãy quay lại đây để nói chuyện . Với trẻ còn nhỏ thì tốt nhất là redirect (hướng sang việc khác) . Còn nếu nhu bé ko thể bình tĩnh, mà bạn nghĩ là bạn có thể mất bình tĩnh, bạn hoàn toàn có thể nói, mẹ ko muốn con thế này, mẹ nghĩ là mẹ cần phải được yên tĩnh trong phòng . Việc này sẽ làm cho bạn bình tĩnh lại, ngoài ra trẻ thấy rõ hai điều : thứ nhất, bố mẹ cũng cần bình tĩnh trong phòng một mình, ko phải chỉ có trẻ luôn phải vào phòng để bình tĩnh, việc bị cáu giận và cần phải bình tĩnh là việc hết sức bình thường, ai cũng cần phải làm . thứ hai, chúng thấy rõ là chúng đã push your limit, chúng rất thông minh và hoàn toàn hiểu là mẹ đang buồn, và mình cần phải làm gì để mẹ vui .

Thông thường trẻ nghe lời ko phải là vì chúng hiểu hậu quả, một phần trẻ lớn có thể hiểu rằng nếu ko làm thì ko được đi chơi, ko được xem tivi chẳng hạn, nhưng với trẻ nhỏ, chúng nghe lời chỉ để thử phản ứng của bạn, nghe lời để thấy bạn hài lòng, bạn cười, và chúng sẽ "à, vậy là đúng như mình muốn ". Trẻ nhỏ chỉ nhìn vào phản ứng của bạn để biết đúng sai, nếu bạn vui có nghĩa việc đó nên làm, nếu bạn buồn, cáu giận có nghĩa là ko ổn chẳng hạn . Do vậy, đôi khi bạn cugnx nên suy nghĩ về phần trẻ, xem với lứa tuổi của chúng, chúng thật sự hư hay là chỉ đang thử phản ứng của bạn . Nhất là với trẻ khoảng tầm 3 tuổi trở lên, chúng rất hay thử phản ứng, đó là cách để chúng học cách cư xử ở thế giới bên ngoài (tuổi này chugns đã có rất nhiều bạn bè ).

Vậy tóm tắt lại thì khi trẻ quấy khóc, phản ứng tốt nhất của bạn nên là :
- bình tĩnh , ko la hét, mắng
- nói với trẻ, bạn ở bên chúng, bạn yêu chúng, bạn hiểu chúng đang buồn bực, bạn hiểu vì sao chúng như vậy , có thể ôm, lắc lư, v.v.
- với trẻ nhỏ, cố gắng chuyển hướng chú ý
- với trẻ lớn hơn , cố gắng nói cho chúng biết là bạn rất tiếc nhưng chúng ko thể làm việc đó
- ngoài ra, nếu có thể, bạn chọn một lúc khác để lắng nghe ý kiến của trẻ, xem trẻ thật sự nghĩ gì và theo bạn trẻ nên thế nào . Nên chọn lúc trẻ đang chơi một trò chơi bé thích với bạn, để gợi lại câu chuyện . Cố gắng để trẻ nói ra suy nghĩ, cảm xúc của mình là tốt nhất, răn dạy ít thôi .

Một điều nữa cần lưu ý: khi trẻ đòi vô lý (nhất là vi phạm các quy định mẹ đặt ra về an toàn, v.v.) thì ko thể cho bé làm được . Mình phải nhất quán trong quy định cũng như trong cách phản ứng lại bé . Ko la hét, ko mắng, ko mất bình tĩnh, làm sao để bé cảm thấy an toàn và bạn luôn ở bên bé, đó là điều quan trọng, nhưng điều quan trọng hơn là mình đừng bao giờ phá luật . Vì trẻ con nhìn vào phản ứng của chúng ta để hành xử, nếu như mình phá luật, lúc bắt thế này, lúc lại cho thế kia, thì chúng sẽ bị lẫn lộn ko biết thế nào là đúng, hoặc chúng hiểu rõ, mẹ chỉ nói thế thôi nhưng mình chỉ cần a,b,c là sẽ được ngay . Trẻ con rất dễ dàng "điều khiển" chúng ta theo ý của chúng nếu như chúng ta ko nhất quán .

Những đứa trẻ khác nhau cũng cần phải mềm dẻo trong đối xử với chúng . Mình dạy Cún là bé đầu tiên thì dễ hơn vì Cún rất lắng nghe và hay nhìn phản ứng của mẹ, hay suy nghĩ, nhưng với Vịt con, tính rất nóng nảy, đòi gì thì đòi bằng được, nhiều khi rát khó để làm cho Vịt con bình tĩnh lại rồi sau đó nói chuyện .
Cô giáo của mình có nói về sự khác biệt giữa hai đứa con . Ví dụ con đầu của cô thì rất hay tranh luận , nhưng con thứ hai thì ko . Một phần cô nghĩ là do khi cô có bé thứ hai, nhiều lúc cô mệt mỏi và không muốn tốn thời gian vào việc tranh luận với bé thứ hai, làm sao để bé làm theo ý cô là được . Đến giờ con thứ hai của cô đã 18 tuổi, và cô cảm thấy con cô vẫn có vấn đề về chuyện ít tranh luận, ít negotiation. Cái đó rất cần thiết cho con trai cô sau này, nên cô luôn nói, mình vẫn còn thời gian, khi con mình còn nhỏ, mình nên để ý đến con nhiều hơn, chính những việc mình làm bây giờ với con sẽ giúp con giải quyết vấn đề và xung đột sau này .

Cách chăm sóc bé bị chàm cơ địa

Cún và Vịt đều bị eczema (chàm cơ địa), Cún bị từ lúc 1 tháng còn Vịt bị từ lúc khoảng 2,3 tháng, mức độ nặng nhẹ khác nhau. Rất nhiều mẹ hỏi mình vấn đề chăm sóc con bị chàm cơ địa, mình chỉ khuyên dựa trên kinh nghiệm và những gì bác sỹ trả lời mình bên này, để các mẹ tham khảo. có mấy câu hỏi chính như sau:

---------------

Q 1: Chàm có liên quan đến dị ứng thức ăn không? Con mình mỗi lần ăn cá/tôm/cua lại mẩn nhiều hơn và cháu bị chàm/eczema từ nhỏ. Có cần ăn kiêng không?

A 1:Có hai quan điểm về việc chàm có liên hệ với dị ứng thức ăn hay không.

Quan điểm của các bác sỹ người Nga (Liên xô cũ) trước đây là chàm có liên quan đến thức ăn, nên các em bé bị chàm thì kiêng ăn cá, thịt có màu đỏ. Ăn loại có màu trắng, ngoài ra trần qua bỏ nước đi rồi mới chế biến.

Quan điểm của một số bác sỹ người Mỹ hiện nay là chàm không có liên quan đến thức ăn, nếu kiêng khem một số loại thức ăn (ví dụ đồ biển) thì làm cho trẻ bị lệch lạc về dinh dưỡng, có thể bị dị ứng thức ăn sau này, mà lại ko ngăn ngừa được chàm.

Có những bé bị dị ứng thức ăn kèm với chàm, khi ăn thức ăn có tác nhân dị ứng làm cho chàm nặng hơn. Tuy vậy ko phải bé nào cũng như vậy. Với các bé bị dị ứng + chàm, dị ứng có thể cho hải sản (đặc biệt là cua), sữa bò, nuts (đặc biệt lạc là thứ rát ko ko nên cho trẻ con ăn, vì lạc rất gây dị ứng và là loại cây được phun thuốc trừ sâu nhiều nhất trên thế giới).

Nhưng cũng có những bé chỉ bị chàm mà ko bị dị ứng thức ăn và ko bao giờ bị trigger (tức là bệnh nặng) khi ăn bất kỳ loại thức ăn nào (hai đứa con mình là ví dụ).

Do vậy khi con bị chàm các mẹ nên theo dõi cho kỹ, thử thay đổi thức ăn nhưng sau một thời gian, vài thagns, con lớn hơn thì vẫn nên cho ăn lại nếu như trước đây phản ứng dị ứng không rõ ràng. ko nên kiêng khem thái quá kẻo lại ko tốt cho bé sau này.

----------------------------

Q2: Cách chăm sóc da của bé thế nào cho hiệu quả trong việc giãn bớt thời gian eczema quay trở lại và giảm dần các nốt mẩn?

A2: Có rất nhiều sản phẩm chăm sóc da của trẻ, thậm chí có cả những sản phẩm ghi rõ là để dùng cho bé bị eczema, tuy vậy không phải sản phẩm nào cũng được các bác sỹ nhi và bác sỹ chuyên da liễu nhi khoa khuyên dùng.

Các sản phẩm mình thấy hầu hết bác sỹ khuyên dùng là :

1. Sữa tắm: Cetaphil Cleanser: loại này không có soap, không có chất tạo bọt, nên hoàn toàn không màu, mùi, không trơn, không bọt, nếu mới dùng các mẹ sẽ có cảm giác như không sạch, thực ra không phải vậy. Cetaphil Cleanser là loại sữa tắm tốt nhất cho trẻ và người lớn bị eczema, tất cả các loại kể cả Johnson and Johnson giành cho baby cũng đều có chất tạo bọt và có độ nhờn hết, nên sau khi khô đi thì da bị khô, không như Cetaphil Cleanser.
Cái này bán phổ biến ở hầu hết cửa hàng và hàng thuốc ở Mỹ. Ở VN có một số hiệu thuốc có bán.

2. Kem giữ ẩm da: Cetaphil Lotion, Cetaphil Cream. Tùy vào mức độ bé nặng nhẹ mà dùng loại lotion (có nhiều nước, lỏng hơn) hay cream. Nhưng nhìn chung thì nên dùng cream hơn là lotion vì lotion bay hơi nhanh hơn, mặc dù sau khi bôi cảm giác dễ chịu, thấm tốt hơn (do có nhiều nước).

3. Mỡ giữ ẩm: nguyên tắc là có thể dùng bất kỳ loại nào chỉ có petroleum (không phải xăng dầu gì đâu nhé :-)) có thể dùng vaseline original ointment (loại này hơi có mùi), hoặc cái mà hầu hết bác sỹ da liễu khuyên là Aquaphor Original ointment (for baby). Loại này không có mùi gì hết. Ngoài ra có lúc Vịt nhà mình cũng dùng kem A&D original ointment (chuyên để bôi giữ ẩm, chống hăm khi dùng tã), loại này ngoài petroleum thì có thêm lahsinoh cũng là chất giữ ẩm,làm mềm da tốt (có trong mỡ bôi đầu ti cho mẹ khi mới cho bé bú, tránh bị nứt, khô).

Về chăm sóc da, hay tóm gọn lại là tắm, bôi thuốc, bôi mỡ/kem giữ ẩm: đây là yếu tố quyết định cho việc đẩy lùi bệnh chàm cơ địa ở trẻ.

Tắm: các quan điểm từng bác sỹ và tại mỗi nước là khác nhau, kể cả việc tắm hàng ngày cũng không phải được support bởi hầu hết bác sỹ. Có bác sỹ mình theo khi bé nhà mình mới bị chàm cho rằng không nên tắm nhiều, một tuần vài lần, trogn khi một bác sỹ khác (Dr. Alfred Lane tại Stanford) lại cho rằng tắm hàng ngày có thể giúp ích cho bé, quan trọng là giữ ẩm nhanh chóng (bôi kem, mỡ giữ ẩm trong vòng 3 phút sau khi ra khỏi bồn tắm). Tuy vậy sau khi theo bác sỹ này thì mình thấy tắm hàng ngày bằng Cetaphil và bôi mỡ giữ ẩm ngay lập tức sau đó (có thể đi kèm bôi thuốc trước) là hiệu quả nhất.

---------------------------

Q3: có nên bôi thuốc của bà Lang Ngọc hà (ở Hà nội)

A3: Mẹ Cún Vịt đã dùng thử thuốc của bà Lang Ngọc Hà tại hà nội (cũng như các mẹ, có bệnh vái tứ phương, thử tất cả các cách mọi người khuyên) nhưng chỉ sau một hai lần thì dừng, vì thuốc có hiệu quả quá giống với thuốc loại steroid nặng nhất (bên này bác sỹ khuyên chỉ dùng rất ít), và vấn đề chính là sau đó nốt chàm vẫn quay trở lại (y hệt như khi dùng thuốc steroid nặng). Mẹ CV không tin rằng thuốc này sẽ tốt cho con của mình nên đã dừng sử dụng.

---------------------------

Q4: có cần phải dùng bột/nước giặt riêng cho bé bị eczema:

A4: Trước khi có con đầu mình đã tìm hiểu và thấy nên cần dùng bột/nước giặt riêng cho bé, đặc biệt sau khi con bị eczema thì mình thấy càng cần thiết. Loại dùng phổ biến bên này là Dreft for baby. Tuy vậy nếu bạn không thể mua thì có thể lựa chọn cách khác: là giặt tay, hoặc giũ hai nước trong máy giặt để cho thật hết bột giặt trên áo quần của bé, và KHÔNG dùng các sản phẩm tẩy màu (bleach) hay làm mềm vải (softener). Ngoài chuyện có chất hóa học thì những loại này hay có mùi, đây là điều tối kị đối với các bé bị chàm- cơ địa dị ứng với các loại mùi và hóa chất.

Chăn ga gối của bé được khuyên nên giặt tuần hoặc tối thiểu hai tuần một lần. Ngoaì ra phòng ngủ của bé nên được kiểm ra để tránh bụi bặm lưu cữu.